Το άγχος είναι ένα φυσιολογικό συναίσθημα που όλοι βιώνουμε. Μας βοηθά να προετοιμαστούμε για δύσκολες καταστάσεις, να ανταποκριθούμε σε απαιτήσεις και να προστατευθούμε από πιθανούς κινδύνους. Ωστόσο, όταν το άγχος γίνεται υπερβολικό, επίμονο και δυσανάλογο σε σχέση με την πραγματική κατάσταση, μπορεί να εξελιχθεί σε αγχώδη διαταραχή (Bandelow et al., 2017).
Η βασική διαφορά ανάμεσα στο φυσιολογικό άγχος και στην αγχώδη διαταραχή είναι ότι στη δεύτερη περίπτωση το άγχος δεν υποχωρεί εύκολα, επηρεάζει την καθημερινή λειτουργικότητα και προκαλεί σημαντική δυσφορία. Οι άνθρωποι συχνά δυσκολεύονται να ελέγξουν τις ανησυχίες τους, ακόμη και όταν γνωρίζουν ότι είναι υπερβολικές (Stein & Craske, 2017).
Ποια συμπτώματα πρέπει να σας προβληματίσουν;
Οι αγχώδεις διαταραχές δεν εκδηλώνονται μόνο με ψυχολογικά συμπτώματα. Πολύ συχνά συνοδεύονται και από έντονες σωματικές εκδηλώσεις.
Συχνά συμπτώματα είναι:
- συνεχής και υπερβολική ανησυχία
- αίσθημα ότι «κάτι κακό θα συμβεί»
- δυσκολία συγκέντρωσης
- ευερεθιστότητα
- μυϊκή ένταση
- αίσθημα κόπωσης
- διαταραχές ύπνου
- ταχυκαρδία
- δύσπνοια
- ζάλη ή αίσθημα λιποθυμίας
- εφίδρωση ή τρόμος
Στη Γενικευμένη Αγχώδη Διαταραχή, οι ανησυχίες αφορούν συνήθως πολλά διαφορετικά θέματα της καθημερινότητας (εργασία, οικογένεια, οικονομικά, υγεία) και διαρκούν για μεγάλο χρονικό διάστημα. Αντίθετα, σε άλλες αγχώδεις διαταραχές μπορεί να κυριαρχούν οι κρίσεις πανικού, οι φοβίες ή το κοινωνικό άγχος (Bandelow et al., 2017).
Γιατί εμφανίζεται;
Δεν υπάρχει μία μόνο αιτία. Οι αγχώδεις διαταραχές προκύπτουν από την αλληλεπίδραση βιολογικών, ψυχολογικών και περιβαλλοντικών παραγόντων. Η κληρονομικότητα, τα στρεσογόνα γεγονότα ζωής, τα τραυματικά βιώματα, αλλά και ο τρόπος με τον οποίο ερμηνεύουμε τις καταστάσεις, μπορούν να αυξήσουν την πιθανότητα εμφάνισής τους (Stein & Craske, 2017).
Πώς αντιμετωπίζεται;
Τα καλά νέα είναι ότι οι αγχώδεις διαταραχές αντιμετωπίζονται αποτελεσματικά.
Η Γνωσιακή-Συμπεριφορική Θεραπεία (Cognitive Behavioural Therapy – CBT) αποτελεί την πλέον τεκμηριωμένη ψυχοθεραπευτική προσέγγιση και θεωρείται θεραπεία πρώτης επιλογής. Μέσα από τη θεραπεία, ο άνθρωπος μαθαίνει να αναγνωρίζει τις δυσλειτουργικές σκέψεις που συντηρούν το άγχος, να τις επαναξιολογεί και να αντιμετωπίζει σταδιακά τις καταστάσεις που αποφεύγει. Οι μελέτες δείχνουν ότι η CBT οδηγεί σε σημαντική βελτίωση των συμπτωμάτων στους περισσότερους ασθενείς, ενώ τα οφέλη συχνά διατηρούνται και μετά την ολοκλήρωση της θεραπείας (Newman et al., 2022).
Τα τελευταία χρόνια εφαρμόζονται επίσης νεότερες προσεγγίσεις, όπως η θεραπεία που βασίζεται στην ενσυνειδητότητα (Mindfulness), η θεραπεία αποδοχής, η μεταγνωσιακή θεραπεία (Metacognitive Therapy) και η θεραπεία ρύθμισης του συναισθήματος (Emotion Regulation Therapy), οι οποίες φαίνεται να βοηθούν αρκετούς ανθρώπους, ιδιαίτερα όταν τα συμπτώματα επιμένουν ή συνυπάρχουν και άλλες δυσκολίες (Newman et al., 2022).
Σε μέτριες ή σοβαρές περιπτώσεις μπορεί να χρειαστεί και φαρμακευτική αγωγή. Οι σύγχρονες κατευθυντήριες οδηγίες προτείνουν κυρίως αντικαταθλιπτικά φάρμακα (SSRIs και SNRIs), τα οποία έχουν αποδειχθεί ασφαλή και αποτελεσματικά για τη θεραπεία των περισσότερων αγχωδών διαταραχών. Η επιλογή της κατάλληλης θεραπείας γίνεται πάντοτε σε συνεργασία με ψυχίατρο και εξατομικεύεται ανάλογα με τις ανάγκες κάθε ανθρώπου (Bandelow et al., 2017).
Πότε πρέπει να ζητήσετε βοήθεια;
Αν το άγχος διαρκεί για εβδομάδες ή μήνες, σας δυσκολεύει στην εργασία, στις σχέσεις ή στις καθημερινές σας δραστηριότητες, προκαλεί έντονη δυσφορία ή σας οδηγεί να αποφεύγετε καταστάσεις που παλαιότερα αντιμετωπίζατε χωρίς δυσκολία, είναι σημαντικό να απευθυνθείτε σε επαγγελματία ψυχικής υγείας.
Η έγκαιρη διάγνωση και η κατάλληλη θεραπεία μπορούν να μειώσουν σημαντικά τα συμπτώματα και να σας βοηθήσουν να ανακτήσετε την ποιότητα ζωής σας. Το άγχος δεν είναι ένδειξη αδυναμίας· είναι μια κατάσταση που μπορεί να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά με την κατάλληλη υποστήριξη.
Βιβλιογραφία
- Bandelow, B., Michaelis, S., & Wedekind, D. (2017). Treatment of anxiety disorders. Dialogues in Clinical Neuroscience, 19(2), 93–107. https://doi.org/10.31887/DCNS.2017.19.2/bbandelow
- Newman, M. G., Basterfield, C., Erickson, T. M., Caulley, E., Przeworski, A., & Llera, S. J. (2022). Psychotherapeutic treatments for generalized anxiety disorder: Cognitive and behavioral therapies, enhancement strategies, and emerging efforts. Expert Review of Neurotherapeutics, 22(9), 751–770. https://doi.org/10.1080/14737175.2022.2125800
- Stein, M. B., & Craske, M. G. (2017). Treating anxiety in 2017: Optimizing care to improve outcomes. JAMA, 318(3), 235–236. https://doi.org/10.1001/jama.2017.6996