Κάθε γονιός έχει βρεθεί κάποια στιγμή μπροστά σε ένα παιδί που κλαίει, θυμώνει ή φοβάται χωρίς να ξέρει ακριβώς τι να πει. Πολλές φορές, από αγάπη και την επιθυμία να το προστατεύσουμε, λέμε φράσεις όπως «Μην κλαις», «Δεν είναι τίποτα», «Όλα θα περάσουν». Αν και οι προθέσεις μας είναι καλές, η σύγχρονη επιστημονική γνώση δείχνει ότι τα παιδιά χρειάζονται κάτι διαφορετικό: να νιώσουν ότι τα συναισθήματά τους αναγνωρίζονται και γίνονται αποδεκτά.
Τα συναισθήματα, είτε ευχάριστα είτε δυσάρεστα, αποτελούν φυσικό μέρος της ανάπτυξης. Ο φόβος, η στενοχώρια, ο θυμός ή η απογοήτευση δεν είναι προβλήματα που πρέπει να εξαφανιστούν, αλλά εμπειρίες που το παιδί χρειάζεται να μάθει να αναγνωρίζει και να διαχειρίζεται. Οι γονείς διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο σε αυτή τη διαδικασία.
Η προσέγγιση Emotion Coaching, που εφαρμόζεται στο πρόγραμμα Tuning in to Kids, βασίζεται στην ιδέα ότι κάθε δύσκολο συναίσθημα αποτελεί μια ευκαιρία για σύνδεση και μάθηση. Αντί να αποφεύγουν ή να υποτιμούν τα συναισθήματα του παιδιού, οι γονείς ενθαρρύνονται να τα αναγνωρίζουν, να τα ονοματίζουν και να βοηθούν το παιδί να βρει τρόπους να τα διαχειριστεί (Havighurst et al., 2009).
Αυτό δεν σημαίνει ότι συμφωνούμε πάντα με τη συμπεριφορά του παιδιού. Ένα παιδί μπορεί να θυμώνει επειδή δεν μπορεί να κάνει αυτό που θέλει, όμως ο θυμός του παραμένει πραγματικός. Μπορούμε να αναγνωρίσουμε το συναίσθημα χωρίς να αποδεχθούμε μια επιθετική συμπεριφορά. Για παράδειγμα, αντί να πούμε «Σταμάτα να φωνάζεις», μπορούμε να πούμε: «Βλέπω ότι είσαι πολύ θυμωμένος. Είναι εντάξει να θυμώνεις, αλλά δεν είναι εντάξει να χτυπάς.»
Οι μελέτες του προγράμματος Tuning in to Kids έδειξαν ότι όταν οι γονείς εκπαιδεύονται σε αυτές τις δεξιότητες, τα παιδιά παρουσιάζουν καλύτερη συναισθηματική ρύθμιση, λιγότερα προβλήματα συμπεριφοράς και καλύτερες κοινωνικές δεξιότητες. Παράλληλα, οι ίδιοι οι γονείς αισθάνονται μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση στον γονεϊκό τους ρόλο και βιώνουν λιγότερο άγχος στις καθημερινές αλληλεπιδράσεις με τα παιδιά τους (Havighurst et al., 2013).
Ένα σημαντικό λάθος που κάνουν πολλοί ενήλικες είναι ότι προσπαθούν να λύσουν αμέσως το πρόβλημα, πριν ακούσουν το παιδί. Στην πραγματικότητα, τα παιδιά χρειάζονται πρώτα να νιώσουν ότι κάποιος τα καταλαβαίνει. Μία απλή φράση όπως «Φαίνεται ότι αυτό σε στενοχώρησε πολύ» μπορεί να είναι πολύ πιο βοηθητική από μια γρήγορη συμβουλή ή μια προσπάθεια να αποσπάσουμε την προσοχή τους.
Ιδιαίτερα στα παιδιά που εμφανίζουν αυξημένο άγχος, η στάση των γονέων φαίνεται να παίζει ακόμη σημαντικότερο ρόλο. Έρευνες έχουν δείξει ότι οι γονείς που αποδέχονται τα συναισθήματα των παιδιών τους και τα βοηθούν να τα εκφράσουν με ασφάλεια έχουν παιδιά με καλύτερη συναισθηματική προσαρμογή και μικρότερη ένταση αγχωδών συμπτωμάτων σε σύγκριση με γονείς που τείνουν να απορρίπτουν ή να αποφεύγουν τις δύσκολες συναισθηματικές συζητήσεις (Hurrell et al., 2017).
Πρακτικά, η επικοινωνία μπορεί να γίνει πολύ απλή. Μερικές φράσεις που βοηθούν είναι:
- «Βλέπω ότι στενοχωρήθηκες.»
- «Θέλεις να μου πεις τι έγινε;»
- «Είναι φυσιολογικό να νιώθεις έτσι.»
- «Ας σκεφτούμε μαζί τι μπορεί να σε βοηθήσει.»
Αντίθετα, φράσεις όπως «Μην κάνεις έτσι», «Δεν είναι τίποτα», «Τα μεγάλα παιδιά δεν κλαίνε» ή «Δεν υπάρχει λόγος να φοβάσαι» μπορεί, χωρίς να το θέλουμε, να κάνουν το παιδί να πιστέψει ότι τα συναισθήματά του είναι λανθασμένα ή ότι δεν αξίζει να τα εκφράζει.
Η σημασία της συναισθηματικής επικοινωνίας γίνεται ακόμη πιο εμφανής όταν τα παιδιά έχουν βιώσει δύσκολες ή τραυματικές εμπειρίες. Μια πρόσφατη ανασκόπηση των θεραπευτικών παρεμβάσεων για παιδιά έως έξι ετών με μετατραυματικό στρες έδειξε ότι σχεδόν όλες οι αποτελεσματικές προσεγγίσεις περιλάμβαναν ενεργό συμμετοχή των γονέων. Οι γονείς εκπαιδεύονταν να ανταποκρίνονται με ηρεμία στα συναισθήματα του παιδιού, να ενισχύουν το αίσθημα ασφάλειας και να συμμετέχουν ενεργά στη θεραπευτική διαδικασία, γεγονός που συνέβαλε ουσιαστικά στη βελτίωση των παιδιών (Murphy et al., 2025).
Δεν χρειάζεται να έχουμε πάντα τη σωστή απάντηση. Αυτό που χρειάζονται περισσότερο τα παιδιά είναι να γνωρίζουν ότι μπορούν να μιλήσουν για όσα νιώθουν χωρίς να φοβούνται ότι θα κριθούν ή θα απορριφθούν. Όταν οι γονείς ακούν με ενσυναίσθηση, αποδέχονται τα συναισθήματα και παραμένουν συναισθηματικά διαθέσιμοι, δημιουργούν τις βάσεις για την ανάπτυξη ψυχικής ανθεκτικότητας, αυτοπεποίθησης και υγιών σχέσεων που θα συνοδεύουν το παιδί σε όλη του τη ζωή.
Βιβλιογραφία (APA 7)
- Havighurst, S. S., Wilson, K. R., Harley, A. E., & Prior, M. R. (2009). Tuning in to Kids: An emotion-focused parenting program—Initial findings from a community trial. Journal of Community Psychology, 37(8), 1008–1023. https://doi.org/10.1002/jcop.20345
- Havighurst, S. S., Wilson, K. R., Harley, A. E., Kehoe, C., Efron, D., & Prior, M. R. (2013). Tuning into Kids: Reducing young children’s behavior problems using an emotion coaching parenting program. Child Psychiatry and Human Development, 44(2), 247–264. https://doi.org/10.1007/s10578-012-0322-1
- Hurrell, K. E., Houwing, F. L., & Hudson, J. L. (2017). Parental meta-emotion philosophy and emotion coaching in families of children and adolescents with an anxiety disorder. Journal of Abnormal Child Psychology, 45(3), 569–582. https://doi.org/10.1007/s10802-016-0180-6
- Murphy, S. J., Malcolmson, E. K., McEwan, K., & McGrath, P. J. (2025). Posttraumatic stress disorder interventions for children aged zero to six years: A scoping review. European Journal of Psychotraumatology, 16(1), 2553429. https://doi.org/10.1080/20008066.2025.2553429